Ý NGHĨA THỰC SỰ ĐẰNG SAU CÁC CON SỐ RON 92, RON 95 VÀ CÁCH CHỌN XĂNG CHUẨN KỸ THUẬT CHO XẾ YÊU

Khi ghé các cây xăng, chắc hẳn anh em đã quá quen thuộc với các thuật ngữ quen thuộc như A92, A95, RON 92 hay RON 95. Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng con số lớn hơn đồng nghĩa với việc xăng "tốt hơn", "mạnh hơn" hay "nhiều năng lượng hơn". Tuy nhiên, khoa học đằng sau những con số này lại thú vị và mang bản chất kỹ thuật hoàn toàn khác.

Trạm xăng dầu hiện đại với các loại nhiên liệu tiêu chuẩn (Nguồn: AI tạo)

• Nội dung:
• # 1. CHỈ SỐ RON LÀ GÌ VÀ NGUỒN GỐC TỪ ĐÂU?
• # 2. QUY TRÌNH XÁC ĐỊNH RON THỰC TẾ HOẠT ĐỘNG NHƯ THẾ NÀO?
• # 3. MỐI LIÊN HỆ GIỮA TỶ SỐ NÉN VÀ CHỈ SỐ RON
• # 4. BẢNG SO SÁNH ĐẶC TÍNH CÁC LOẠI XĂNG PHỔ BIẾN
• # 5. GIẢI ĐÁP CÁC HIỂU LẦM PHỔ BIẾN TRONG DÂN GIAN

1. CHỈ SỐ RON LÀ GÌ VÀ NGUỒN GỐC TỪ ĐÂU?

Các con số 92 hay 95 thực chất là chỉ số ốc-tan (Octane Number), biểu thị khả năng chống kích nổ của nhiên liệu. Chỉ tiêu này đã có lịch sử hơn 100 năm kể từ khi động cơ đốt trong ra đời vào những năm 1920.

Trong quá trình các kỹ sư nghiên cứu tăng công suất động cơ bằng cách nâng tỷ số nén, họ đã phát hiện ra hiện tượng kích nổ (knocking): nhiên liệu tự bốc cháy trước khi bugi kịp đánh lửa do áp suất quá cao, tạo ra tiếng kêu lộc cộc và có thể gây phá hủy động cơ. Xăng vốn là hỗn hợp của nhiều hydrocarbon khác nhau. Vào năm 1927, kỹ sư Graham Edgar đã đề xuất dùng hai chất chuẩn để làm thang đo:

• ⋆ Iso-octane: Có khả năng chống kích nổ rất cao (được gán mốc 100).
  
• ⋆ n-Heptan: Có khả năng chống kích nổ rất kém (được gán mốc 0).
  

Đến năm 1937, Hiệp hội Thí nghiệm và Vật liệu Hoa Kỳ (ASTM) chính thức ban hành tiêu chuẩn đo lường này với tên gọi RON (Research Octane Number).

2. QUY TRÌNH XÁC ĐỊNH RON THỰC TẾ HOẠT ĐỘNG NHƯ THẾ NÀO?

Để đo lường, người ta sử dụng một loại động cơ nghiên cứu đặc biệt mang tên CFR Engine (dung tích khoảng 611 cc, tỷ số nén thay đổi linh hoạt từ 4/1 đến 18/1):

• ⋆ Tạo bảng chuẩn: Phối trộn Iso-octane và n-Heptan theo các tỷ lệ khác nhau (từ 0% đến 100%) rồi chạy trên động cơ CFR ở điều kiện tiêu chuẩn cho đến khi xảy ra hiện tượng kích nổ để lập ra bảng chuẩn RON từ 0 đến 100.
  
• ⋆ Đo xăng thương mại: Lấy mẫu xăng ngoài thị trường cho chạy vào động cơ với điều kiện tương tự. Nếu thời điểm xảy ra hiện tượng kích nổ của mẫu xăng khớp với hỗn hợp chứa 95% isooctane và 5% n-heptan, thì mẫu xăng đó được gọi là RON 95.
  

Do đó, con số 92 hay 95 không biểu thị tỷ lệ phần trăm chất này hay chất khác trong xăng, mà chỉ là điểm số trên thang đo khả năng chống kích nổ.

3. MỐI LIÊN HỆ GIỮA TỶ SỐ NÉN VÀ CHỈ SỐ RON

Tỷ số nén của động cơ và khả năng chống kích nổ của xăng có mối quan hệ tỷ lệ thuận:

• ⋆ Động cơ tỷ số nén cao: Đòi hỏi xăng có khả năng chống kích nổ cao (RON cao).
  
• ⋆ Động cơ tỷ số nén thấp: Có thể sử dụng xăng có RON thấp hơn.
  

Tại thị trường Việt Nam, các dòng xe phổ thông thường có tỷ số nén từ 9/1 đến 12/1. Theo khuyến cáo từ sách hướng dẫn sử dụng của các hãng lớn như Honda, Yamaha hay Suzuki, hầu hết các dòng xe dưới 175cc đều có thể vận hành tốt với xăng 92. Chỉ một số ít dòng xe phân khối lớn hoặc xe hiệu năng cao mới thực sự cần đến xăng 95.

Bảng so sánh tổng quan đặc tính các loại nhiên liệu (Nguồn: AI tạo)

4. BẢNG SO SÁNH ĐẶC TÍNH CÁC LOẠI XĂNG PHỔ BIẾN

Để anh em dễ dàng hình dung ưu nhược điểm và đưa ra lựa chọn phù hợp cho phương tiện của mình, dưới đây là bảng so sánh chi tiết giữa các dòng xăng thông dụng:

5. GIẢI ĐÁP CÁC HIỂU LẦM PHỔ BIẾN TRONG DÂN GIAN

• ⋆ Hiểu lầm 1: Xăng RON 95 nhiều năng lượng hơn giúp xe chạy mạnh hơn?<br>
  
Thực tế: Sai hoàn toàn. RON chỉ thể hiện khả năng chống kích nổ. Năng lượng sinh ra bên trong xăng được quyết định bởi chỉ số nhiệt trị, và nhiệt trị của xăng 92 và 95 là hoàn toàn tương đương nhau.

• ⋆ Hiểu lầm 2: Dùng xăng RON 95 cho xe tỷ số nén thấp sẽ sinh muội than, nhanh dơ máy?<br>
  
Thực tế: Cho đến nay, chưa có một nghiên cứu khoa học chính thống nào chứng minh điều này. Khi bugi đánh lửa, nhiên liệu vẫn cháy bình thường, do đó đây chỉ là một tin đồn không có cơ sở khoa học.